Chính sách tài khóa

Thuế là gì và vai trò của nó quan trọng đến mức nào trong việc định hình chính sách tài khóa và quản lý nền kinh tế? Thuế là khoản thu bắt buộc mà các cá nhân và tổ chức phải nộp cho Nhà nước, là nguồn tài chính chủ yếu để chi trả cho các hoạt động công và đạt được các mục tiêu kinh tế - xã hội. Bài viết hôm nay của HVS Tài Chính Số sẽ đi sâu phân loại các loại thuế chính yếu tại Việt Nam, từ thuế thu nhập cá nhân, thu nhập doanh nghiệp, tiêu thụ đặc biệt, giá trị gia tăng, xuất nhập khẩu, đến thuế tài nguyên và bảo vệ môi trường. Đồng thời, chúng ta sẽ khám phá cách Chính phủ điều chỉnh thuế VAT để kích cầu nền kinh tế, các chính sách thuế phí được áp dụng để kiểm soát lạm phát, đặc biệt là trong bối cảnh giá xăng dầu biến động, giúp bạn có cái nhìn toàn diện về công cụ tài chính quan trọng này. Thuế là khoản thu bắt buộc mà các cá nhân, tổ chức phải nộp cho Nhà nước theo quy định của pháp luật, nhằm tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước, tài trợ cho các khoản chi tiêu công và các mục tiêu kinh tế – xã hội nói chung. Trong trường hợp không trả tiền, trốn tránh hoặc chống lại việc nộp thuế sẽ bị phạt theo quy định của pháp luật. Thuế thu nhập cá nhân được quy định tại Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007 (sửa đổi 2012, 2014...). Hiểu đơn giản, loại thuế mà cá nhân có thu nhập phải nộp cho Nhà nước. Đối tượng nộp thuế thu nhập cá nhân gồm: Các nguồn thu nhập chịu thuế đến từ (1) Thu nhập từ tiền lương, tiền công; (2) Thu nhập từ hoạt động kinh doanh (mua bán hàng hóa, dịch vụ); (3) Thu nhập từ đầu tư vốn (lãi cổ phiếu, lãi tiết kiệm); (4) Thu nhập từ chuyển nhượng tài sản (nhà đất, ô tô); (5) Thu nhập từ trúng thưởng, quà tặng. Các khoản giảm trừ thuế TNCN bao gồm: Giảm trừ người phụ thuộc là một chính sách của thuế thu nhập cá nhân (TNCN) tại Việt Nam, nhằm giảm bớt số thuế phải nộp cho người nộp thuế có trách nhiệm nuôi dưỡng người phụ thuộc (như con cái, cha mẹ già, người tàn tật). Mức giảm trừ này giúp người nộp thuế có thêm thu nhập để trang trải chi phí nuôi dưỡng và chăm sóc các thành viên phụ thuộc trong gia đình. Ví dụ cách tính thu nhập chịu thuế: một người có thu nhập 28 triệu đồng/tháng và có 2 con nhỏ dưới 18 tuổi. Sau khi áp dụng giảm trừ, thu nhập tính thuế sẽ được tính như sau: Thu nhập chịu thuế: 28 triệu đồng => Thu nhập tính thuế: 28 triệu - (11 triệu + 8,8 triệu) = 8,2 triệu đồng/tháng Ngoài ra, các khoản giảm trừ thuế TNCN khác: các khoản BHXH bắt buộc (BHXH, BHYT, BHTN) và bảo hiểm trong một số lĩnh vực nghề nghiệp đặc biệt; các khoản cá nhân đóng góp cho từ thiện, khuyến học hoặc nhân đạo: Mức giảm trừ tối đa không vượt quá thu nhập tính thuế và phải có tài liệu chứng minh. Thuế thu nhập doanh nghiệp được quy định tại Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2008 (sửa đổi 2013, 2014). Là loại thuế đánh vào thu nhập chịu thuế mà các doanh nghiệp, tổ chức kinh doanh thu được trong quá trình hoạt động sản xuất và cung cấp dịch vụ, là nguồn thu chính bổ sung cho ngân sách nhà nước. Thu gọn lại từ luật Thuế TNDN 2008, các đơn vị nộp thuế TNDN gồm: Thuế suất: Mức thuế suất phổ thông là 20% (áp dụng cho hầu hết các doanh nghiệp) với cách tính Số thuế phải nộp = (Thu nhập chịu thuế – Các khoản lỗ được chuyển) × Thuế suất. Tuy vậy, một số lĩnh vực đặc biệt bị tính thuế suất khác như: Những ngành này bị áp mức thuế cao nhằm kiểm soát ảnh hưởng tiêu cực, đồng thời tăng nguồn thu cho ngân sách nhà nước. Chính sách thuế như vậy cũng góp phần khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào các hoạt động có giá trị gia tăng cao và thân thiện với môi trường theo xu hướng đầu tư ESG. Thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) được quy định tại Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt 2008 (sửa đổi 2014, 2016...), là loại thuế gián thu áp dụng cho một số hàng hóa và dịch vụ có tính chất xa xỉ, không thiết yếu hoặc có khả năng gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe, môi trường và xã hội. Mục tiêu của thuế này không chỉ là tăng nguồn thu ngân sách mà còn nhằm định hướng tiêu dùng và hạn chế những hành vi tiêu dùng không mong muốn. Một số hàng hóa chịu thuế suất đặc biệt như: Thuốc lá (75%), Bia, rượu (35% - 65% tùy theo nồng độ cồn), Ô tô dưới 9 chỗ (35% - 150%), Dịch vụ casino, trò chơi có thưởng (35%),... Một số dịch vụ chịu thuế suất đặc biệt như: Kinh doanh vũ trường, mát-xa (massage), ka-ra-ô-kê (karaoke), ca-si-nô, xổ số,... Thuế giá trị gia tăng quy định tại Luật Thuế giá trị gia tăng 2008 (sửa đổi 2013, 2014, 2016...). Thuế giá trị gia tăng là là loại thuế gián thu áp dụng trên phần giá trị tăng thêm của hàng hóa và dịch vụ trong quá trình sản xuất, lưu thông cho đến tay người tiêu dùng cuối cùng. Vai trò: Đóng góp ngân sách nhà nước, thuế GTGT là nguồn thu chính, ổn định và chiếm tỷ trọng lớn trong thu ngân sách; khuyến khích sản xuất trong nước, hàng xuất khẩu được áp dụng thuế suất 0%, giúp sản phẩm Việt Nam cạnh tranh hơn trên thị trường quốc tế. Thuế xuất nhập khẩu là loại thuế đánh vào hàng hóa xuất khẩu hoặc nhập khẩu khi các hàng hóa này được đưa ra khỏi hoặc vào lãnh thổ của một quốc gia, được quy định tại Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 2016. Vai trò của thuế xuất nhập khẩu: Việc giảm thuế VAT (giá trị gia tăng) tại Việt Nam là một biện pháp quan trọng nhằm kích cầu tiêu dùng và hỗ trợ phục hồi kinh tế sau những ảnh hưởng của dịch bệnh và suy giảm kinh tế toàn cầu. Cụ thể, mức thuế VAT được giảm 2% từ 10% xuống 8% đối với nhiều nhóm hàng hóa và dịch vụ trong giai đoạn nửa cuối năm 2024. Tuy nhiên, một số lĩnh vực như viễn thông, tài chính, bảo hiểm, và sản phẩm chịu thuế tiêu thụ đặc biệt không thuộc diện được giảm thuế này. Chính sách này mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho người tiêu dùng và doanh nghiệp. Việc giảm thuế giúp hạ giá thành sản phẩm và dịch vụ, khuyến khích người dân chi tiêu nhiều hơn, từ đó thúc đẩy sản xuất và kinh doanh. Đồng thời, doanh nghiệp có thể giảm chi phí đầu vào và gia tăng doanh thu, góp phần tạo thêm việc làm cho người lao động. Mặc dù việc giảm thuế dẫn đến sự sụt giảm tạm thời trong thu ngân sách (ước tính khoảng 24.000 tỷ đồng cho 6 tháng cuối năm 2024), mục tiêu dài hạn là giúp ổn định kinh tế và tạo đà phục hồi bền vững hơn cho cả nền kinh tế Trong bối cảnh giá xăng dầu biến động mạnh và gây áp lực lạm phát, Việt Nam đã áp dụng nhiều đợt giảm thuế để kiểm soát giá và hỗ trợ người dân cùng doanh nghiệp. Cụ thể, vào năm 2022, chính phủ đã hai lần điều chỉnh thuế bảo vệ môi trường đối với xăng, dầu, và các sản phẩm liên quan: Ngoài ra, chính phủ còn sử dụng Quỹ Bình ổn giá (BOG) để đối phó với tình trạng biến động của giá xăng dầu trên thế giới. Những biện pháp này đã giúp hạn chế phần nào tác động của giá nhiên liệu tăng cao đối với chi phí sinh hoạt và hoạt động sản xuất kinh doanh trong nước, góp phần kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế