Phân tích mô hình kinh doanh của doanh nghiệp

Bước đầu tiên khi phân tích một doanh nghiệp là hiểu doanh nghiệp đó đang hoạt động trong lĩnh vực gì và kiếm tiền bằng cách nào. Việc nghiên cứu mô hình kinh doanh giúp nhà đầu tư có cái nhìn tổng quan về doanh nghiệp, từ đó hiểu được cách doanh nghiệp tạo ra doanh thu, lợi nhuận cũng như những yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh trong tương lai.
Một trong những công cụ phổ biến để phân tích mô hình hoạt động của doanh nghiệp là mô hình SIPOC.

SIPOC là viết tắt của:
- Supplier (Nhà cung cấp)
- Input (Đầu vào)
- Process (Quy trình)
- Output (Đầu ra)
- Customer (Khách hàng)
Đây là công cụ giúp mô tả toàn bộ quy trình hoạt động của doanh nghiệp, từ nguồn cung đầu vào cho đến sản phẩm cuối cùng và khách hàng tiêu thụ. Thông qua SIPOC, nhà đầu tư có thể xác định được mối quan hệ giữa các yếu tố quan trọng trong hoạt động sản xuất kinh doanh, từ đó hiểu rõ hơn cách doanh nghiệp vận hành và tạo ra giá trị.

Phân tích mô hình kinh doanh của Hòa Phát theo SIPOC
Lấy ví dụ với doanh nghiệp thép Hòa Phát (HPG).

Supplier – Nhà cung cấp
Nguồn nguyên liệu đầu vào chính của Hòa Phát gồm:
* Quặng sắt.
* Than cốc.
Các nguyên liệu này được nhập khẩu trực tiếp từ các thị trường như Úc và Brazil.

Input – Đầu vào
Đầu vào của doanh nghiệp bao gồm:
* Quặng sắt.
* Than cốc.
* Hệ thống cơ sở hạ tầng sản xuất.
* Công nghệ luyện thép.
Đây là những yếu tố quan trọng quyết định chi phí sản xuất và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp.

Process – Quy trình sản xuất
Hòa Phát sở hữu hệ thống sản xuất thép quy mô lớn với các khu liên hợp sản xuất trọng điểm như:
* Khu liên hợp gang thép Dung Quất.
* Khu liên hợp gang thép Hải Dương.
Việc sở hữu chuỗi sản xuất khép kín giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong quá trình sản xuất và tối ưu chi phí.

Output – Đầu ra
Sản xuất thép là lĩnh vực kinh doanh cốt lõi của Hòa Phát, đóng góp khoảng 90% doanh thu và lợi nhuận của tập đoàn. Hiện nay, doanh nghiệp sở hữu công suất khoảng 8,5 triệu tấn thép thô mỗi năm.
Ngoài lĩnh vực thép, Hòa Phát còn hoạt động trong:
* Bất động sản.
* Nông nghiệp.
Tuy nhiên, các mảng này chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong cơ cấu doanh thu và lợi nhuận.

Customer – Khách hàng và thị trường tiêu thụ
Sản phẩm thép của Hòa Phát được tiêu thụ thông qua hệ thống phân phối rộng khắp cả nước.
Cơ cấu thị trường tiêu thụ gồm:
* Khoảng 67% thị trường nội địa.
* Khoảng 33% thị trường xuất khẩu.
Doanh nghiệp hiện có mạng lưới hơn 1.400 đại lý trên toàn quốc.

Nhà đầu tư rút ra được gì từ mô hình SIPOC?

Thông qua việc phân tích mô hình SIPOC của Hòa Phát, có thể thấy đây là doanh nghiệp đầu ngành thép với chuỗi giá trị tương đối hoàn chỉnh từ nguyên liệu đầu vào đến hệ thống sản xuất và phân phối. Từ đó, nhà đầu tư có thể nhận diện được các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả kinh doanh của doanh nghiệp như:
* Giá quặng sắt.
* Giá than cốc.
* Công suất hoạt động của nhà máy.
* Nhu cầu tiêu thụ thép trong nước và quốc tế.
* Hiệu quả của hệ thống phân phối.
Khi một trong các yếu tố trên thay đổi, hoạt động kinh doanh và lợi nhuận của doanh nghiệp cũng có thể biến động theo.

Không chỉ với HPG, việc phân tích mô hình kinh doanh của bất kỳ doanh nghiệp nào cũng giúp nhà đầu tư:
* Hiểu doanh nghiệp đang hoạt động như thế nào.
* Xác định nguồn tạo ra doanh thu và lợi nhuận.
* Nhận diện các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh.
* Đánh giá lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp.
Đây là bước nền tảng và rất quan trọng trước khi tiếp tục phân tích báo cáo tài chính, kết quả kinh doanh hay các chỉ số định giá doanh nghiệp.

Kết luận
Phân tích mô hình kinh doanh là bước đầu tiên trong quá trình phân tích cơ bản doanh nghiệp. Công cụ SIPOC giúp nhà đầu tư nhìn nhận một cách tổng quan toàn bộ chuỗi hoạt động từ đầu vào, sản xuất cho đến đầu ra và khách hàng.
Khi hiểu rõ doanh nghiệp đang vận hành như thế nào và tạo ra giá trị ở đâu, nhà đầu tư sẽ có cơ sở tốt hơn để đánh giá tiềm năng tăng trưởng cũng như đưa ra quyết định đầu tư hiệu quả hơn.