Cổ phiếu quỹ là gì? Thông tin chi tiết về cổ phiếu quỹ

Khi lướt các bản tin tài chính, bạn thường bắt gặp thông báo "Doanh nghiệp A đăng ký mua lại X triệu cổ phiếu quỹ". Vậy cổ phiếu quỹ là gì? Tại sao các công ty lại sẵn sàng bỏ ra hàng trăm, thậm chí hàng nghìn tỷ đồng để làm điều này? Quan trọng hơn, hành động này ảnh hưởng như thế nào đến giá cổ phiếu bạn đang nắm giữ và túi tiền của bạn? Hãy cùng HVS Tài chính số phân tích chi tiết từ A-Z ngay dưới đây!

Cổ phiếu quỹ là gì?

Cổ phiếu quỹ (Treasury Stock) là cổ phiếu do chính công ty phát hành mua lại trên thị trường chứng khoán. Theo Luật Chứng khoán 2019 của Việt Nam, đây là những cổ phiếu đã được phát hành và thuộc sở hữu của chính công ty phát hành đó.

Hãy hình dung thế này:

• Cổ phiếu đang lưu hành: Là những cổ phiếu đang được các cổ đông (như bạn, các quỹ đầu tư,...) nắm giữ trên thị trường.
• Cổ phiếu quỹ: Là một phần trong số cổ phiếu đang lưu hành đó được công ty dùng tiền của mình mua lại và "cất vào kho".

Điểm khác biệt cốt lõi của cổ phiếu quỹ so với cổ phiếu thông thường là chúng không có các quyền của cổ đông. Cụ thể:

• Không có quyền biểu quyết tại Đại hội đồng cổ đông.
• Không được nhận cổ tức (Dividend).
• Không được quyền mua cổ phiếu phát hành thêm.

Về mặt kế toán, cổ phiếu quỹ không được ghi nhận là một khoản đầu tư tài chính hay tài sản của công ty, mà được ghi nhận là một khoản mục làm giảm vốn chủ sở hữu trên bảng cân đối kế toán.

>> Xem thêm: Cổ phiếu phòng thủ là gì?

Tại sao doanh nghiệp mua lại cổ phiếu quỹ?

Việc một doanh nghiệp bỏ tiền ra mua lại chính cổ phiếu của mình là một quyết định tài chính quan trọng, thường xuất phát từ một hoặc nhiều mục đích chiến lược sau:

Hỗ trợ giá và gửi tín hiệu tích cực đến thị trường

Đây là lý do phổ biến nhất. Khi ban lãnh đạo nhận thấy giá cổ phiếu trên thị trường đang thấp hơn giá trị thực của công ty, họ sẽ tiến hành mua lại. Hành động này làm giảm nguồn cung cổ phiếu trên thị trường, theo lý thuyết có thể giúp đẩy giá cổ phiếu lên. Quan trọng hơn, nó gửi đi một thông điệp mạnh mẽ rằng: "Chính chúng tôi tin rằng cổ phiếu của mình đang bị định giá rẻ và có tiềm năng tăng trưởng."

Cải thiện các chỉ số tài chính quan trọng

Việc giảm số lượng cổ phiếu đang lưu hành sẽ làm "cô đặc" hơn các chỉ số tài chính, khiến chúng trở nên hấp dẫn hơn trong mắt nhà đầu tư:

• Tăng EPS (Thu nhập trên mỗi cổ phiếu): Lợi nhuận của công ty giờ đây được chia cho ít cổ phiếu hơn, làm tăng chỉ số EPS.
• Tăng ROE (Tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu): Vốn chủ sở hữu giảm trong khi lợi nhuận không đổi sẽ làm tăng chỉ số ROE.
• Giảm tỷ lệ P/E: Khi EPS tăng, chỉ số P/E (Giá/Thu nhập) sẽ giảm xuống, có thể làm cổ phiếu trông "rẻ" và hấp dẫn hơn.

Làm cổ phiếu thưởng cho nhân viên (ESOP)

Thay vì phát hành cổ phiếu mới gây pha loãng, nhiều công ty chọn cách mua lại cổ phiếu quỹ trên thị trường để sau đó dùng làm cổ phiếu thưởng ESOP cho cán bộ nhân viên. Cách làm này vừa giúp giữ chân nhân tài, vừa tránh được tác động tiêu cực của việc pha loãng cổ phiếu.

Khi doanh nghiệp dư thừa tiền mặt

Nếu công ty tạo ra một lượng tiền mặt dồi dào nhưng lại không có các dự án đầu tư mở rộng hấp dẫn, việc mua lại cổ phiếu quỹ được xem là một cách hiệu quả để sử dụng vốn, trả lại giá trị cho cổ đông thay vì để tiền "nằm chết" trong ngân hàng với lãi suất thấp.

Quy trình và quy định pháp lý về mua cổ phiếu quỹ

Việc mua lại cổ phiếu quỹ được quản lý chặt chẽ bởi Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (SSC) và pháp luật để đảm bảo tính minh bạch và công bằng.

Điều kiện để doanh nghiệp được mua lại

Không phải doanh nghiệp nào cũng có thể tùy ý mua lại cổ phiếu quỹ. Theo quy định, công ty phải đáp ứng các điều kiện cốt lõi sau:

• Có đủ nguồn vốn hợp pháp: Nguồn vốn để mua lại phải được lấy từ thặng dư vốn cổ phần, quỹ đầu tư phát triển, lợi nhuận sau thuế chưa phân phối, hoặc các quỹ khác thuộc vốn chủ sở hữu. Công ty không được phép vay nợ để mua cổ phiếu quỹ.
• Phải có quyết định của Đại hội đồng cổ đông hoặc Hội đồng quản trị về phương án mua lại chi tiết.
• Công ty không thuộc trường hợp có nợ quá hạn hoặc đang trong quá trình chào bán, phát hành cổ phiếu để huy động vốn.

Quy trình báo cáo với cơ quan quản lý

• Công bố thông tin: Doanh nghiệp phải công bố thông tin về quyết định và phương án mua lại.
• Báo cáo SSC: Nộp hồ sơ báo cáo về giao dịch cho Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.
• Thực hiện giao dịch: Sau khi được SSC chấp thuận (thường sau 7 ngày làm việc), doanh nghiệp mới được tiến hành giao dịch mua lại trên sàn HOSE hoặc HNX thông qua một công ty chứng khoán được chỉ định.
• Báo cáo kết quả: Sau khi hoàn tất giao dịch, công ty phải báo cáo kết quả và công bố thông tin rộng rãi.

Tác động của cổ phiếu quỹ đến nhà đầu tư

Hành động mua lại cổ phiếu quỹ có thể được diễn giải theo cả hướng tích cực và tiêu cực. Nhà đầu tư thông thái cần nhìn nhận vấn đề từ cả hai phía.

Bảng so sánh: Ưu và Nhược điểm khi doanh nghiệp mua lại cổ phiếu quỹ

Phân tích trường hợp cổ phiếu quỹ thực tế tại Việt Nam

Một ví dụ điển hình tại thị trường Việt Nam là Tập đoàn FPT (Mã: FPT). Trong nhiều năm, FPT đã duy trì chính sách mua lại cổ phiếu quỹ để làm cổ phiếu ESOP.

• Bối cảnh: FPT là một công ty công nghệ hàng đầu, luôn cần những chính sách đãi ngộ cạnh tranh để giữ chân đội ngũ kỹ sư và chuyên gia chất lượng cao.
• Hành động: Thay vì phát hành mới, HĐQT FPT thường xuyên trình và được ĐHĐCĐ thông qua phương án mua lại hàng triệu cổ phiếu trên thị trường để làm nguồn thưởng ESOP.
• Tác động: Cách làm này giúp FPT vừa thực hiện được chính sách nhân sự quan trọng, vừa tránh gây pha loãng cổ phiếu, bảo vệ lợi ích của cổ đông hiện hữu. Nó cũng cho thấy sức khỏe tài chính vững mạnh của công ty khi luôn có đủ nguồn lực tiền mặt để thực hiện việc này. Kết quả là cổ đông thường ủng hộ và giá cổ phiếu FPT vẫn duy trì đà tăng trưởng bền vững trong dài hạn.