Quy định giao dịch chứng khoán trên HOSE HNX UPCoM

Quy định giao dịch chứng khoán là nền tảng pháp lý cốt lõi mà mọi nhà đầu tư phải tuân thủ để bảo vệ tài sản và tránh vi phạm quy chế. Việc nắm vững thời gian khớp lệnh, biên độ giá, loại lệnh và chu kỳ thanh toán T+2.5 giúp nhà đầu tư chủ động tối ưu giao dịch. Bài viết này từ HVS phân tích chi tiết quy chế giao dịch chứng khoán mới nhất trên cả ba sàn HOSE, HNX và UPCoM.

Mọi thao tác mua bán cổ phiếu hay tính toán tiền khả dụng đều chịu sự điều chỉnh của pháp luật hiện hành.

Quy định giao dịch chứng khoán là gì?

Quy định giao dịch chứng khoán là tập hợp văn bản quy phạm pháp luật và quy chế nghiệp vụ điều chỉnh thời gian, phương thức, biên độ giá, loại lệnh và chu kỳ thanh toán nhằm đảm bảo tính công khai, minh bạch cho thị trường. Hệ thống quy định này xác lập hành lang pháp lý cho mọi giao dịch niêm yết và đăng ký giao dịch tại Việt Nam.

Nguồn pháp lý nền tảng điều chỉnh hoạt động giao dịch chứng khoán bao gồm Luật Chứng khoán 2019, Thông tư 120/2020/TT-BTC do Bộ Tài chính ban hành và Thông tư 68/2024/TT-BTC về tháo gỡ vướng mắc ký quỹ cho nhà đầu tư tổ chức nước ngoài. Bạn có thể tra cứu toàn văn các văn bản này tại cổng thông tin điện tử pháp luật.

Cơ quan quản lý cao nhất trên thị trường là Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN). Dưới sự chỉ đạo của Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) và Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX), hai đơn vị trực tiếp vận hành là Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE) và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX). Mọi lệnh giao dịch chứng khoán đều được chuyển qua công ty chứng khoán để khớp lệnh tự động trên hệ thống này.

Quy định khung giờ và các phiên giao dịch trên sàn HOSE, HNX, UPCoM

Thị trường chứng khoán Việt Nam mở cửa giao dịch từ thứ Hai đến thứ Sáu hàng tuần, nghỉ ngày thứ Bảy, Chủ Nhật và ngày lễ Tết. Giờ giao dịch chứng khoán mỗi ngày gồm phiên sáng (09:00 – 11:30) và phiên chiều (13:00 – 15:00).

Mỗi sàn giao dịch áp dụng cơ chế khớp lệnh riêng biệt qua từng khung giờ:

Phiên ATO trên sàn HOSE xác định giá mở cửa bằng cách gom toàn bộ lệnh đặt trong 15 phút đầu ngày. Phiên ATC (14:30 – 14:45) trên HOSE và HNX xác định giá đóng cửa. Trong phiên ATO và ATC, nhà đầu tư không được phép hủy hoặc sửa lệnh. Sàn UPCoM vận hành khớp lệnh liên tục từ 09:00 đến 15:00, không áp dụng ATO hay ATC.

Quy định về biên độ giá và lô giao dịch cổ phiếu

Biên độ giá trần/sàn quy định hạn mức biến động giá tối đa trong ngày giao dịch, cụ thể là ±7% trên sàn HOSE, ±10% trên sàn HNX và ±15% trên sàn UPCoM so với giá tham chiếu. Giá tham chiếu cổ phiếu niêm yết trên HOSE và HNX là giá đóng cửa ngày giao dịch liền trước. Với UPCoM, giá tham chiếu là giá bình quân gia quyền của các lệnh khớp liên tục ngày liền trước.

Mức giá trần giá sàn được tính cụ thể:

• Giá trần = Giá tham chiếu x (1 + Biên độ dao động)
• Giá sàn = Giá tham chiếu x (1 - Biên độ dao động)

Với mã cổ phiếu mới chào sàn hoặc tạm ngừng giao dịch trên 25 ngày, biên độ giá ngày đầu được mở rộng: HOSE áp dụng ±20%, HNX áp dụng ±30%, UPCoM áp dụng ±40%.

Cả ba sàn quy định lô chuẩn là 100 cổ phiếu. Lệnh khớp liên tục phải là bội số của 100. Các lệnh từ 1 đến 99 cổ phiếu được xếp vào lô lẻ, giao dịch trực tiếp trên bảng điện hoặc bán cho công ty chứng khoán. Lệnh thỏa thuận áp dụng cho giao dịch lớn, tối thiểu 20.000 cổ phiếu trên HOSE và 5.000 cổ phiếu trên HNX.

Nguyên tắc đặt lệnh, khớp lệnh và chu kỳ thanh toán T+2.5

Giao dịch chứng khoán tuân theo nguyên tắc ưu tiên giá trước, thời gian sau, kết hợp chu kỳ thanh toán T+2.5 giúp nhà đầu tư nhận cổ phiếu hoặc tiền vào chiều ngày làm việc thứ hai.

Hệ thống khớp lệnh dựa trên hai ưu tiên:

• Ưu tiên về giá: Lệnh mua giá cao hơn và lệnh bán giá thấp hơn được ưu tiên khớp trước.
• Ưu tiên về thời gian: Các lệnh cùng mức giá thì lệnh nào nhập vào hệ thống trước sẽ khớp trước.

Nhà đầu tư dùng lệnh giới hạn (LO) để mua bán tại giá xác định, lệnh thị trường (MTL, MOK, MAK) để khớp ngay giá tốt nhất. Về thanh toán, khi mua cổ phiếu HPG sáng thứ Hai (ngày T), tiền gửi bị phong tỏa tạm tính. Đến 11:30 ngày thứ Tư (ngày T+2), VSDC chuyển giao sở hữu cổ phiếu. Từ 13:00 chiều thứ Tư (T+2.5), cổ phiếu HPG trở thành chứng khoán khả dụng để đặt lệnh bán. Quy trình lưu ký chứng khoán đảm bảo hạch toán an toàn.

Nhà đầu tư không được đặt lệnh mua bán đối ứng cùng mã cổ phiếu trong đợt khớp lệnh định kỳ ATO hoặc ATC để tránh tạo thanh khoản ảo.

Quy định công bố thông tin đối với cổ đông nội bộ và người có liên quan

Nghĩa vụ công bố thông tin là bắt buộc nhằm ngăn chặn hành vi thao túng thị trường chứng khoán và đảm bảo sự bình đẳng giữa các bên tham gia.

Cổ đông nội bộ (thành viên Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát, Ban giám đốc), cổ đông lớn sở hữu từ 5% trở lên số cổ phiếu có quyền biểu quyết và người có liên quan phải thực hiện hai bước:

• Đăng ký giao dịch: Gửi thông báo công bố thông tin trước tối thiểu 3 ngày làm việc.
• Báo cáo kết quả: Trong thời hạn 5 ngày làm việc kể từ ngày hoàn tất giao dịch, phải báo cáo kết quả cho UBCKNN và Sở Giao dịch Chứng khoán.

Việc tự ý giao dịch cổ phiếu mà không đăng ký trước được coi là giao dịch chui. Theo Nghị định 156/2020/NĐ-CP, cá nhân vi phạm có thể bị phạt tiền lớn và bị đình chỉ giao dịch từ 3 đến 5 tháng.

Làm chủ quy tắc giao dịch thực chiến cùng HVS

Nhiều nhà đầu tư mới thường gặp rắc rối vì nhầm lẫn giữa phiên ATO, ATC của sàn HOSE và HNX, nhầm biên độ trần sàn, hoặc vi phạm thời gian tính tiền khả dụng trong chu kỳ T+2.5. Những sai sót này có thể gây thiệt hại tài chính do đặt sai loại lệnh.

Để giải quyết vấn đề đó, bạn cần luyện tập thao tác trước khi bỏ vốn thật. Chương trình HVS Thực tập số (lộ trình đào tạo thực chiến trọng tâm thuộc nền tảng HVS Tài chính số) cung cấp môi trường rèn luyện bài bản giúp bạn hiểu sâu bản chất giao dịch.

Bạn có thể thực hành đặt lệnh trực tiếp không rủi ro trên hệ thống giao dịch mô phỏng HVS Demo, làm quen với lệnh LO, ATC hay lô lẻ. Đồng thời, bạn dễ dàng thảo luận các tình huống thực tế cùng cộng đồng nhà đầu tư tại HVS Forum để tự tin giao dịch thực tế.

Kết luận

Tuân thủ quy định giao dịch chứng khoán là bước đệm đầu tiên đảm bảo tài khoản vận hành an toàn và hiệu quả. Việc thấu hiểu khung giờ, biên độ trần sàn của 3 sàn HOSE, HNX, UPCoM cùng quy trình thanh toán T+2.5 giúp bạn đưa ra quyết định đặt lệnh chuẩn xác.

Trước khi thực hiện giao dịch trên tài khoản thực, hãy hoàn thành 3 bước kiểm tra:

• Đọc kỹ quy chế giao dịch của sàn nơi cổ phiếu niêm yết để chọn loại lệnh phù hợp.
• Kiểm tra số dư tiền mặt hoặc chứng khoán khả dụng trên tài khoản trước giờ phát lệnh.
• Rèn luyện kỷ luật thao tác và tham gia bài giảng hướng dẫn tại hệ thống HVS để làm chủ kỹ năng đầu tư thực chiến.